Atlas 2 Zuidelijk West-Vlaanderen, Hedendaagse architectuur in Zuid- West-Vlaanderen
In het zuiden van West-Vlaanderen doen heel wat bouwheren en architecten inspanningen om boeiende gebouwen neer te zetten. Bedrijfspanden, openbare gebouwen, sociale woningcomplexen en privé-huizen. Die hedendaagse gebouwen vormen de rode draad door de tweede atlas zuidelijk West-Vlaanderen van Anno’02. Geen stedenbouwkundige analyse zoals in de eerste atlas, wél een boek dat zich leent tot bladeren, kijken én stappen. Stappen? Jawel. De tweede architectuuratlas is een uitstekend instrument om de streek te verkennen. Stedelijke en regionale architectuurparcours brengen de bezoeker naar hedendaagse kwaliteitsvolle architectuur.
Huib Hoste
Een eerste deel van de atlas is gewijd aan Huib Hoste. Dat is een architect die begin en midden deze eeuw furore maakte, en een belangrijke stempel zette op de Westhoek. Van Wervik, Zonnebeke tot Roeselare staan nu nog gebouwen die getuigen zijn van Hostes visie op het modernisme. In het parcours Huib Hoste maakt de bezoeker kennis met zijn West-Vlaams werk.
Henry van de Velde, Victor Bourgeois en Louis-Herman De Koninck zijn samen met Huib Hoste de architecten die het modernisme binnenbrachten in ons land. Niet zo een makkelijke periode, weliswaar. Huib Hoste – geboren Bruggeling – week uit naar Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog. Toen hij terugkwam in België kreeg hij de opdracht ruimtelijke plannen uit te werken voor de Verwoeste Gewesten. En bij het tekenen van die plannen liet Hoste zich uiteraard inspireren door wat hij in Nederland had gezien: het modernisme.
De visie van Hoste botste echter met de heersende architectuurtaal in Vlaanderen. De bewoners van de verwoeste Westhoek wilden niets liever dan terug de gebouwen zien die ze voor de Oorlog hadden gekend. Neogotiek bleef ook na de oorlogsjaren de norm. Het leidde tot vaak moeilijke discussies tussen Hoste en de gemeentebesturen. Maar toch kreeg de architect vele kansen. Zoals in Wervik bijvoorbeeld. In de atlas worden alle gebouwen die Hoste neerpootte in de tabaksstad uitvoerig beschreven.
In Zonnebeke dan weer kreeg Huib Hoste de opdracht om de gemeente volledig opnieuw te tekenen: van het stratenplan tot de openbare gebouwen. Hoste moest er compromissen sluiten, maar toch is het buitenzicht van de kerk van Zonnebeke nog altijd een monumentale expressie van zijn naoorlogse modernisme. Wat betreft het gemeentehuis kreeg Hoste zijn zin niét, op de pastorie kwam later een dak – tegen de zin van de architect.
Dat Hoste later veroordeeld werd wegens onachtzaamheid na een ongeval op één van zijn bouwwerven, zorgt voor bijkomende dramatiek in zijn levensverhaal. Dat hij belangrijke prijzen kreeg en kompaan was van de beroemde Franse architect Le Corbusier is dan weer de vedettezijde van zijn bestaan. Huib Hoste en zijn gebouwen laten alvast niemand onberoerd, zowel voor- als tegenstanders.
Hedendaagse architectuur
In het tweede deel van de atlas vindt de lezer een staalkaart van de hedendaagse architectuur in het zuiden van West-Vlaanderen. Architecten uit de regio kregen via een openbare oproep door Anno’02 de kans projecten in te zenden. Die zijn door een selectiecommissie grondig bekeken en geëvalueerd. De ingezonden projecten moesten gebouwd zijn tussen 1994 en 2002. De selectiecriteria waren de gebruikswaarde, de belevingswaarde, de omgevingswaarde, de toekomstwaarde en het innoverend karakter van het project. Uiteindelijk werd een vijftigtal hedendaagse projecten geselecteerd. Die gebouwen zijn te vinden op een aantal parcours. In de atlas zijn twee regionale parcours opgenomen, en daarnaast tochten in de steden Kortrijk, Ieper, Roeselare en Tielt.
Die aanpak zorgde voor heel wat verschillend werk. Op de parcours vindt u de bekende namen uit het Jaarboek Architectuur. Maar er is ook heel wat werk te vinden van onbekende architecten, gebouwen die over het hoofd gezien worden in de gerenommeerde boeken. Onterecht. Verwacht ook niet te veel huizen met glamourfoto’s, want daar draait het in feite niet om. Waar het wél om draait in deze atlas is kwaliteitsvolle architectuur, in al haar verschijningen.
Vandaar dat er heel wat bedrijven te vinden zijn in dit boek. Terecht, want industrie is prominent visueel aanwezig in deze regio. En bovendien is de architectuur van die bedrijfsgebouwen er bijzonder op vooruit gegaan. Kwaliteit, vormgeving en efficiëntie en rendement hoeven elkaar niet in de weg te staan. Bedrijfsleiders beseffen ook meer en meer dat de architectuur van hun firma ook kan dienen als visitekaartje, als expressie van de bedrijfsmentaliteit.
Behalve huizen en bedrijven is er ook een aanzienlijk deel van de atlas gewijd aan sociale woningbouw. Door een aantal recente projecten tonen architecten dat inbreiding in de stadskernen, of projecten op nieuw aangesneden stukken grond best kan slagen op een kwalitatieve wijze. Sociale woningbouw hoeft niet langer gelijk te staan aan hokjes verdelen met de meetlat.
Idem overigens voor de openbare gebouwen. Een school, bibliotheek of gemeentehuis moeten zo weinig mogelijk kosten, maar dit criterium staat een nieuwe visie op kwaliteit niet in de weg. Dat net zoals bedrijfsleiders nu ook politici die kwaliteitsgedachte in de openbare ruimte ondersteunen – en er in het geval van de vroegere Kortrijkse burgemeester ook de gangmaker van waren - is een teken van hoop.
De atlas brengt al die waardevolle nieuwe gebouwen bijeen op een overzichtelijke wijze: bouwplannen, foto’s en een fiche krijgen een begeleidende tekst. Kaarten van elk parcours maken van dit boek een reisgids.
In een laatste deel gaan de auteurs in op twee unieke zwembaden in de regio, in een hoofdstuk dat een brug moet slaan naar de toekomst.
Het openluchtzwembad van Ieper is een pareltje van art déco, het bad sloot een tijdje geleden de deuren. Nieuwe milieunormen maakten zware aanpassingswerken nodig, en die inspanning is voor het Ieperse stadsbestuur financieel te zwaar. Sindsdien staat het bad te verkommeren. Net zoals in Spiere-Helkijn, waar aan de Scheldeboorden de restanten van een gelijkaardig zwembad staan. In 1935 gebouwd als waterzuiveringstation, later omgebouwd tot zwembad. Nu al tientallen jaren een leegstaand pand. Net zoals het bad van Ieper echter een uitstekende site om nieuwe activiteiten te ontwikkelen. Met de beschrijving van deze twee baden eindigt de Atlas 2 Zuidelijk West-Vlaanderen. Met een uitnodiging, een oproep voor de toekomst.
Bart Noels
Atlas 2 Zuidelijk West-Vlaanderen, Hedendaagse architectuur in Zuid- West-Vlaanderen
Uitgave Anno’02, september 2002
Redactie: Luc Verpoest, Bart Noels, Ann Verdonck, Veerle De Houwer, Patrick Jaspers, Aagje Callebert, André Loeckx, Bert Deckmyn, Peter Pillen,
Eindredactie: Bart Noels
Coördinatie: Ann Verdonck
Fotografie: Paul Van Raefelgem
